Urodził się w ubogiej chłopskiej rodzinie. Jego rodzice nazwali go Lhamo Dhondrub. Dwa lata później, zgodnie z wiekową tradycją, rozpoznano w nim kolejne wcielenie trzynastu poprzednich dalajlamów. Osadzono go na tronie, gdy miał pięć lat. W wieku sześciu lat rozpoczął formalne studia, które zakończył dziewiętnaście lat później, uzyskując tytuł doktora filozofii buddyjskiej. Władzę polityczną objął jako piętnastolatek w listopadzie 1950 r., w miesiąc po wkroczeniu armii chińskiej i zajęciu przez nią wschodniej części Tybetu. W rok później pod presją armii chińskiej ratyfikował 17-punktowe porozumienie z Chinami.

W 1950 r. po wtargnięciu na teren Tybetu Armii Ludowo-Wyzwoleńczej powierzono mu pełną władzę polityczną. W 1954 r. podczas wizyty w Pekinie negocjował pokój z Mao Zedongiem.

W 1959 r. po krwawym stłumieniu powstania w Tybecie, razem z ponad osiemdziesięcioma tysiącami tybetańskich uchodźców uciekł do Indii, które udzieliły mu azylu politycznego.
Od 1960 r. siedzibą Dalajlamy i tybetańskiego rządu na wychodźstwie jest Dharamsala. Dalajlama XIV prowadzi tam życie mnicha. Mieszka w niewielkiej rezydencji, wstaje codziennie o 4 rano, medytuje, uczestniczy w pracach rządu, udziela audiencji i buddyjskich nauk, przewodniczy ceremoniom religijnym. Każdy dzień kończy sesją modlitw i medytacji.

Po opuszczeniu Tybetu Dalajlama zwrócił się do ONZ z prośbą o zajęcie stanowiska, a w 1987 r. na forum Komisji Praw Człowieka Kongresu Stanów Zjednoczonych przedstawił pięciopunktowy plan pokojowy dla Tybetu. Rok później rozwinął ten plan w Strasburgu, proponując utworzenie samorządnego, demokratycznego Tybetu "stowarzyszonego z Chińską Republiką Ludową". W 1991 roku tybetański rząd emigracyjny formalnie wycofał tę propozycję z uwagi na brak pozytywnej reakcji chińskich przywódców.

W 1989 roku tybetański przywódca otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla, przyznaną mu za walkę w obronie tożsamości narodowej Tybetańczyków, poddawanych brutalnym represjom przez administrację chińską. W grudniu 2008 roku odebrał doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Dalajlama XIV cieszy się powszechnym szacunkiem na całym świecie, nie tylko jako duchowny, ale również jako mąż stanu. Za posiadanie jego zdjęcia w samym Tybecie grozi więzienie.

Jest autorem licznych książek - publikowanych głównie w języku angielskim. Są to m.in. "Mój kraj i mój naród" (My land and my people), "Dobroć" (Kindness), "Znaczenie istnienia z perspektywy buddyjskiej" (Meaning of life from the Buddhist perspective).

Dalajlama odwiedził Polskę: w 1993, 2000, 2008 i 2009 r.

Studia z filozofii buddyjskiej, zakończone uzyskaniem tytułu "gesze lharampa" (odpowiednik doktoratu z filozofii buddyjskiej)

W 1963 r. Dalajlama ogłosił demokratyczną konstytucję, opartą na wartościach buddyjskich i Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Za swoją działalność otrzymał pokojową nagrodę Nobla w 1989 roku. Od 1967 r. odwiedził 46 państw. 10 maja 2000 r. na zaproszenie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka po raz drugi odwiedził Polskę. Wielokrotnie spotykał się z papieżem Janem Pawłem II.