Syn Józefa i Marianny Pawlaków. Laureat V Olimpiady Wiedzy Technicznej z 1978 r. Absolwent Wydziału Samochodów i Maszyn Roboczych Politechniki Warszawskiej z 1984 roku (w grudniu 1981 roku uczestniczył w strajkach organizowanych na uczelni). Od 1984 roku prowadzi 17-hektarowe gospodarstwo rolne we wsi Kamionka koło Pacyn. Na Akademii Ekonomicznej w Poznaniu pisał rozprawę doktorską pod tytułem "Wykorzystanie sieci neuronowych i algorytmów genetycznych do prognozowania trendów gospodarczych", której jednak nie ukończył.

Karierę polityczną rozpoczął w 1985 roku wstępując do Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, z którego listy został posłem Sejmu kontraktowego w 1989 roku. Po rozwiązaniu ZSL przeszedł do PSL "Odrodzenie". W 1990 roku wstąpił do Polskiego Stronnictwa Ludowego, a już rok później został prezesem Naczelnego Komitetu Wykonawczego partii (funkcję tę pełnił do 1997 roku).

5 czerwca 1992 roku został desygnowany przez prezydenta Wałęsę i Sejm RP na urząd premiera. 10 lipca 1992 roku jego misja stworzenia rządu zakończyła się jednak niepowodzeniem (były to tzw. 33 dni Pawlaka). Ponownie został premierem po wyborach parlamentarnych w 1993 roku, kiedy to lider ludowców stanął na czele rządu koalicyjnego SLD-PSL. W lutym 1995 roku rząd Pawlaka został odwołany w drodze konstruktywnego wotum nieufności. Następcą Pawlaka na stanowisku premiera został Józef Oleksy. W 1995 roku Pawlak - bez powodzenia - ubiegał się o urząd Prezydenta RP. Lider PSL w pierwszej turze wyborów uzyskał 4,31 proc. głosów, co zostało uznane za porażkę. W 1997 roku Pawlaka, na stanowisku prezesa PSL zastąpił Jarosław Kalinowski.

Do 2005 roku był prezesem Zarządu Warszawskiej Giełdy Towarowej. Zrezygnował ze stanowiska przed wyborami parlamentarnymi 2005 roku. 15 czerwca 2004 roku objął stanowisko przewodniczącego klubu parlamentarnego PSL, a 29 stycznia 2005 roku odzyskał stanowisko prezesa partii. Po przedterminowych wyborach w 2007 roku i zawiązaniu przez PSL koalicji rządowej z PO Pawlak 16 listopada 2007 roku objął urząd wicepremiera i ministra gospodarki.

11 kwietnia 2010 roku został wiceprzewodniczącym Międzyresortowego Zespołu do spraw koordynacji działań podejmowanych w związku z tragicznym wypadkiem lotniczym pod Smoleńskiem, powołanego przez premiera Donalda Tuska po katastrofie polskiego Tu-154 w Smoleńsku. 21 kwietnia 2010 roku zadeklarował start w przedterminowych wyborach prezydenckich jako kandydat PSL. W pierwszej turze wyborów prezydenckich zdobył 294 273 głosy (1,75 proc. wszystkich oddanych głosów). 20 maja 2010 roku został powołany przez tymczasowo wykonującego obowiązki Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego w skład Rady Bezpieczeństwa Narodowego. Pawlak jest też prezesem Zarządu Głównego Ochotniczych Straży Pożarnych.

W wyborach z 9 października 2011 roku Pawlak zdobył 24491 głosów i zdobył mandat poselski w okręgu płockim.

Ukończył Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych Politechniki Warszawskiej