Zbigniew Sobotka zaczynał karierę zawodowa jako robotnik w katowickiej Hucie Baildon, potem był walcownikiem stali w Hucie Warszawa, gdzie doszedł do funkcji przewodniczącego zarządu zakładowego ZSMP i pierwszego sekretarza komitetu fabrycznego PZPR. W stanie wojennym, już jako trzydziestolatek, ukończył warszawskie technikum mechaniczno-hutnicze. Do PZPR Sobotka wstąpił pod koniec lat 70., a u schyłku PRL jako przedstawiciel aktywu robotniczego z Huty Warszawa trafił do Biura Politycznego PZPR, gdzie zyskał opinię przedstawiciela frakcji twardogłowych.
Brał udział w obradach "Okrągłego Stołu". Był wśród założycieli Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej. Od 1999 jest członkiem Sojuszu Lewicy Demokratycznej. Był posłem X kadencji Sejmu PRL oraz I, II, III i IV kadencji Sejmu RP w latach 1989 - 2005.
Wiosną 1994 r. trafił do MSW, jako wiceszef resortu, kierowanego wówczas przez Andrzeja Milczanowskiego. Przejął władzę w resorcie na początku 1996 r., kiedy z po ujawnieniu sprawy Olina musiała z niego odejść ekipa Milczanowskiego. Po zwycięstwie SLD w 2001 r. ponownie został wiceministrem MSWiA. Z funkcji tej musiał ustąpić ze względu na uwikłanie w tzw. aferę starachowicką. Za udział w aferze kielecki sąd okręgowy skazał go pod koniec stycznia 2005 r. na na 3,5 roku bezwzględnego więzienia oraz 5-letni zakazu sprawowania funkcji administracyjnych wymagających dostępu do materiałów. 28 listopada 2005 prezydent Aleksander Kwaśniewski wszczął procedurę ułaskawienia Zbigniewa Sobotki.

16 grudnia 2005 na kilka dni przed końcem kadencji, prezydent w drodze ułaskawienia zmniejszył karę do 1 roku pozbawienia wolności.
W listopadzie 2007 r. został prezesem Metalconu, zakładu produkcji metalowej, a w marcu 2008 r. – członkiem rady nadzorczej firmy JWCH (J.W. Construction Holding).

Absolwent Technikum Mechaniczno-Hutniczego w Warszawie.